Czy awaria instalacji chłodniczych w europejskich supermarketach i podgrzanie lodówek do 50°C to odległy problem, który nie dotyczy producentów zielonej energii? Nic bardziej mylnego. Cyberwojna przeciwko Europie weszła w nową fazę, a na pierwszej linii frontu znalazły się elektrownie wiatrowe, farmy fotowoltaiczne oraz nowoczesne systemy ciepłownicze. Transformacja energetyczna, oparta na tysiącach cyfrowo połączonych urządzeń, stworzyła szerokie pole do popisu dla hakerów. Jeśli mniejsi operatorzy nie odrobią lekcji z podstaw cyberbezpieczeństwa, jedno kliknięcie na serwerze zewnętrznego dostawcy może wywołać paraliż sieci dystrybucyjnej na poziomie regionalnym.

Lekcja z grudnia 2025 roku: Gdy operatorzy OZE tracą wzrok

Europejski sektor energetyczny nie musi już teoretyzować na temat potencjalnego paraliżu infrastruktury, on już się wydarzył. 29 grudnia 2025 roku, podczas fali zimowych mrozów, doszło do zmasowanego cyberataku na dziesiątki parków wiatrowych i słonecznych w Polsce. Uderzenie dotknęło również dużą elektrociepłownię, która zasila tysiące gospodarstw domowych.

Skutki były natychmiastowe. Cyberprzestępcy wyłączyli urządzenia sterujące, które łączą rozproszone farmy z systemami nadrzędnymi operatorów sieci. Choć sam prąd fizycznie nadal płynął w przewodach, dyspozytorzy mocy stracili kontrolę nad instalacjami. Stali się „ślepi”, stracili kontakt ze swoimi obiektami. Pół roku później, w lipcu 2026 roku, Unia Europejska wraz z Wielką Brytanią oficjalnie przypisały ten atak jednostce powiązanej z rosyjską Federalną Służbą Bezpieczeństwa (FSB).

Najbardziej uderzający w tym zdarzeniu był brak wyrafinowania ze strony napastników. Hakerzy nie musieli łamać skomplikowanych szyfrów. Wykorzystali zwykłe panele do zdalnego zarządzania obiektami, które były bezpośrednio wystawione na publiczny internet. Co gorsza, wejścia te nie posiadały uwierzytelniania dwuskładnikowego (MFA). Po sforsowaniu bramki napastnicy przejęli urządzenia przemysłowe, na których wciąż aktywne były domyślne hasła fabryczne.

To podręcznikowy przykład strategii, którą agencje bezpieczeństwa nazywają „pre-pozycjonowaniem”. Chodzi o to, by, jak to ujął w rozmowie z francuskim tygodnikiem „L’Express” Tomislav Vazdar, dyrektor generalny firmy doradczej Riskoria, która specjalizuje się w cyberbezpieczeństwie i AI: „wejść dyskretnie dzisiaj, aby uderzyć jutro”.

Czytaj też: Komunikacja jako krytyczny czynnik bezpieczeństwa w energetyce wiatrowej

Dlaczego rozproszona energetyka jest idealnym celem?

Tradycyjny system energetyczny przypominał ufortyfikowany zamek: kilka potężnych, centralnie sterowanych elektrowni chronionych przez sztaby specjalistów. Transformacja w kierunku OZE zdemokratyzowała ten rynek, ale stworzyła też tysiące nowych drzwi wejściowych dla intruzów.

Współczesna zielona energetyka opiera się na strukturze tysięcy małych instalacji zarządzanych zdalnie, bardzo często za pośrednictwem jednej, wspólnej chmury dostarczanej przez producenta sprzętu. Słabym ogniwem są obecnie falowniki. Eksperci Komisji Europejskiej ostrzegają, że włamanie na platformę internetową jednego dużego producenta falowników daje napastnikom jednoczesny dostęp do dziesiątek tysięcy urządzeń pracujących w terenie.

Zamiast atakować zaawansowane systemy krajowych operatorów, hakerzy wykorzystują efekt skali poprzez skoordynowane, rozproszone uderzenie. Tomislav Vazdar wskazuje na konkretne sektory najbardziej narażone na niebezpieczeństwo:

Z mojego punktu widzenia trzy sektory są szczególnie narażone na tego typu ataki. Energie odnawialne, ponieważ skupiają tysiące małych obiektów zarządzanych zdalnie, często za pośrednictwem platformy internetowej producenta. (…) Instalacje grzewcze również stanowią cel. Podobnie jak małe elektrownie wodne

Wyłączenie pojedynczej instalacji o mocy 50 kW na dachu zakładu produkcyjnego nie wpłynie na stabilność kraju. Jednak jednoczesne wysłanie złośliwego kodu do tysięcy takich falowników w trakcie zimowego szczytu produkcyjnego wywoła nagłe tąpnięcie napięcia w sieci. Z takim rozproszonym, masowym zachwianiem bilansu mocy żaden dyspozytor nie będzie w stanie łatwo wygrać.

Mit odizolowanej bezpiecznej wyspy: od elektrowni wodnych po atom

Częstym błędem menedżerów odpowiedzialnych za infrastrukturę przemysłową jest przekonanie, że mała skala działalności gwarantuje niewidzialność dla grup przestępczych. Doświadczenia z 2024 roku pokazują, że algorytmy skanujące sieć w poszukiwaniu podatności nie filtrują celów pod kątem ich wielkości. Wówczas grupa powiązana z rosyjskim wywiadem wojskowym przejęła kontrolę nad małą elektrownią wodną w jednej z francuskich wsi, prawdopodobnie myśląc, że atakuje wielką zaporę wodną o znaczeniu strategicznym.

Złudne jest również myślenie, że problem dotyczy wyłącznie zielonej energii. Nawet cywilne elektrownie jądrowe, uchodzące za najlepiej strzeżone obiekty na świecie, są narażone na ryzyko pośrednie. Systemy awaryjnego wyłączania i chłodzenia reaktorów są fizycznie odcięte od internetu. W razie kryzysu ciężkie pręty kontrolne samoczynnie wsuwają się do rdzenia pod wpływem własnego ciężaru, przerywając reakcję.

Jednak żadna elektrownia nie działa w próżni. Każdy reaktor jądrowy potrzebuje stabilnej sieci zewnętrznej, do której oddaje moc. Gdy w kwietniu 2025 roku Półwysep Iberyjski dotknął nagły blackout, hiszpańskie reaktory automatycznie wyłączyły się ze względów bezpieczeństwa. Dla państwa o dużym udziale atomu w miksie nagłe wypadnięcie takich jednostek z systemu to kryzys o skali ogólnokrajowej. Haker nie musi więc włamywać się do samego reaktora. Wystarczy, że zdestabilizuje sieć wokół niego za pomocą rozproszonych ataków na mniejsze instalacje OZE.

Czytaj też: Blaski i cienie branży wiatrowej. Prawdziwe historie ukryte za szumem turbin wiatrowych

Ściana zabezpieczeń: od prostych nawyków do unijnego prawa

Większość odnotowanych incydentów w sektorze OZE nie była wynikiem kosmicznej technologii hakerskiej. Wynikały one z rażących zaniedbań serwisowych. Tomislav Vazdar w rozmowie z „L’Express” zauważa ze sporą dozą krytycyzmu:

Irytujące jest to, że ataki obserwowane do tej pory wykorzystują luki, które podstawowe, dobrze znane środki pozwoliłyby załatać lub znacznie ograniczyć. Dobre praktyki są więc znane: trzymać urządzenia przemysłowe z dala od internetu, wymagać podwójnej weryfikacji tożsamości przy każdym połączeniu zdalnym, także na poziomie podwykonawców, zmieniać domyślne hasła przed podłączeniem urządzenia do sieci, aktualizować lub wymieniać sprzęt, dla którego producent nie świadczy już wsparcia…

Polski przypadek pokazał, że te podstawowe kroki działają. Podczas ataku na elektrociepłownię, oprogramowanie bezpieczeństwa zatrzymało złośliwy program na ponad stu komputerach, a jedno z centrów sterowania, które miało zmienione hasło fabryczne, skutecznie oparło się próbom włamania.

Na poziomie systemowym rewolucję ma przynieść europejska dyrektywa NIS2. Rozszerza ona obowiązki wdrażania zaawansowanych środków technicznych na średnie i duże przedsiębiorstwa z sektora energetycznego. W praktyce rynkowej widać jednak opóźnienia legislacyjne w poszczególnych krajach członkowskich, co sprawia, że tysiące mniejszych podmiotów wciąż odkłada inwestycje na później.

Wielkie przedsiębiorstwa energetyczne są zazwyczaj dobrze chronione przez restrykcyjne prawo i agencje rządowe. Słabym punktem są jednak podmioty mniejsze:

Słabym ogniwem są mniejsi gracze, których przybywa wraz z transformacją energetyczną: operatorzy parków słonecznych i wiatrowych, instalatorzy, firmy serwisowe, producenci, których platformy sterują instalacjami na odległość… W takim środowisku nie da się wyeliminować zagrożeń w 100%. Zdeterminowany aktor państwowy zawsze znajdzie sposób, aby zinfiltrować infrastrukturę i uzyskać dostęp do sieci. Cel polega więc na tym, aby upewnić się, że pojedyncza luka nie zmieni się w setkę.

System bezpieczeństwa jest tak silny, jak jego najsłabsze ogniwo. Przepisy chroniące wielkie korporacje zdadzą się na nic, jeśli hakerzy wejdą do systemu przez niepilnowane urządzenia pomocnicze zarządzane przez lokalnych podwykonawców. Vazdar pytany o to, czy w ciągu najbliższych pięciu lat czekają nas udane cyberataki na energetykę, odpowiada wprost:

Tak, udane ataki są bardzo prawdopodobne; z drugiej strony ogólnokrajowa przerwa w dostawie prądu wywołana jednym kliknięciem jest znacznie mniej prawdopodobna. Europejskie sieci dysponują dużymi marginesami bezpieczeństwa. Realistyczna jest natomiast seria lokalnych ataków wymierzonych w ciepłownie, parki słoneczne i wiatrowe, magazyny energii, a przede wszystkim w firmy, które zapewniają ich utrzymanie

Kluczem do przetrwania systemu energetycznego w najbliższych pięciu latach będzie to, jak szybko tysiące małych i średnich operatorów zielonej energii zamknie te najbardziej oczywiste i banalne luki bezpieczeństwa, zanim ktoś je wykorzysta w najgorszym możliwym momencie.